Lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam và các bài học chu kỳ

Thời kỳ khai lập và cơn sốt bong bóng đầu tiên (2000 - 2007)

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động vào ngày 28/07/2000 với phiên giao dịch lịch sử của hai mã cổ phiếu đầu tiên là REE và SAM tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (nay là sàn HOSE). Giai đoạn đầu, thị trường giao dịch với quy mô rất nhỏ và biên độ hẹp, đóng vai trò thử nghiệm cho một kênh huy động vốn dài hạn mới cho nền kinh tế quốc gia.

Cơn sốt bong bóng tài chính cực đại đầu tiên nổ ra vào năm 2006 - 2007, đưa chỉ số VN-Index thiết lập đỉnh lịch sử 1.170 điểm vào tháng 3/2007. Trong bối cảnh đó, làn sóng nhà đầu tư cá nhân đổ xô đi mở tài khoản và mua bán cổ phiếu theo các tin đồn rỉ tai mà không hề có kiến thức phân tích cơ bản doanh nghiệp. Hệ quả là khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 ập đến, VN-Index sụp đổ thảm khốc về vùng 235 điểm, thổi bay phần lớn tài sản của thế hệ nhà đầu tư đầu tiên.

Thập kỷ tái cấu trúc và đỉnh cao thanh khoản (2010 - 2022)

Trải qua giai đoạn thanh lọc và tái cơ cấu khốc liệt sau khủng hoảng, thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn nhờ sự tham gia mạnh mẽ của dòng vốn ngoại cùng sự lớn mạnh của các tập đoàn tư nhân đa ngành lớn. Chỉ số VN-Index vượt mốc đỉnh cũ để chạm mốc 1.204 điểm vào tháng 4/2018 dưới sự nâng đỡ của các cổ phiếu Blue-chip đầu ngành.

Giai đoạn đại dịch COVID-19 (2020 - 2022) ghi nhận đợt bùng nổ vô tiền khoáng hậu của làn sóng nhà đầu tư cá nhân mới (thường được gọi là thế hệ F0). Lãi suất tiết kiệm gửi ngân hàng giảm sâu đã đẩy dòng tiền nhàn rỗi khổng lồ chảy vào thị trường, tạo ra những phiên giao dịch tỷ đô và kéo VN-Index lên đỉnh cao mọi thời đại 1.528 điểm vào tháng 1/2022 trước khi bước vào nhịp điều chỉnh lớn do chính sách thắt chặt tiền tệ toàn cầu.

Các bài học kinh nghiệm đắt giá từ lịch sử

Lịch sử hơn 25 năm vận hành của thị trường chứng khoán Việt Nam luôn để lại những bài học quý giá cho bất kỳ ai muốn tích lũy tài sản bền vững:

• Đừng bao giờ lạm dụng đòn bẩy margin ở đỉnh chu kỳ: Đòn bẩy tài chính quá mức là nguyên nhân hàng đầu khiến tài khoản bị giải chấp (force sell) nhanh nhất khi thị trường đảo chiều.
• Giá trị doanh nghiệp luôn là mỏ neo an toàn: Trong các đợt sụt giảm sâu, cổ phiếu của các doanh nghiệp đầu ngành rổ VN30 có nền tảng tài chính lành mạnh và dòng tiền thực luôn hồi phục nhanh nhất và thiết lập đỉnh cao mới.
• Kiên trì tích lũy định kỳ (DCA): Mua tích lũy đều đặn hàng tháng thay vì cố gắng đầu cơ lướt sóng ngắn hạn giúp nhà đầu tư tận dụng được các nhịp giảm của thị trường để gia tăng số lượng cổ phiếu nắm giữ với giá vốn trung bình tối ưu.

Tầm nhìn nâng hạng và cơ hội đầu tư dài hạn

Hiện nay, thị trường chứng khoán Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện các tiêu chí kỹ thuật để được nâng hạng từ thị trường cận biên (Frontier Market) lên thị trường mới nổi (Emerging Market) theo chuẩn đánh giá của MSCI và FTSE Russell. Việc vận hành hệ thống giao dịch mới KRX và các sản phẩm tài chính đa dạng sẽ thu hút hàng tỷ USD từ các quỹ ngoại quy mô lớn. Đối với nhà đầu tư cá nhân, việc tích lũy tài sản từ sớm thông qua danh mục cổ phiếu chất lượng là cách đón đầu xu thế tăng trưởng dài hạn tốt nhất.